نقش گوشت در بیماریهای خودایمنی
مقدمه
بیماریهای خودایمنی گروهی از اختلالات هستند که در آنها سیستم ایمنی بدن بهخطا به بافتهای سالم حمله میکند. این بیماریها شامل آرتریت روماتوئید، مولتیپل اسکلروزیس، لوپوس، بیماری التهابی روده (مثل کرون و کولیت)، و بسیاری دیگراند. عوامل مختلفی در بروز و تشدید این بیماریها نقش دارند: ژنتیک، محیط، میکروبیوم روده، رژیم غذایی و سبک زندگی. یکی از جنبههای مهم رژیم غذایی که اخیراً تحقیقات زیادی درباره آن صورت گرفته، مصرف گوشت — بهخصوص گوشت قرمز و فرآوریشده — است. در ادامه، نقش گوشت در بیماریهای خودایمنی را بررسی میکنیم، سپس به مضرات آن و در نهایت به مزایای گزینههای گیاهی بهعنوان جایگزین خواهیم پرداخت.
نقش گوشت در بیماریهای خودایمنی
التهاب مزمن و نشانگرهای ایمنی
تحقیقات متعددی نشان دادهاند که مصرف گوشت به خصوص گوشت قرمز و فرآوریشده میتواند باعث افزایش التهاب در بدن شود. در یک متاآنالیز از مطالعات کنترلشده تصادفی و مطالعات مشاهدهای، مشخص شد که افزایش مصرف گوشت قرمز (به شکل کلی یا فرآوریشده) با افزایش سطح پروتئین C واکنشپذیر (CRP) در خون همبستگی دارد — یکی از شاخصهای کلاسیک التهاب مزمن. PubMed+1
CRP زیاد یعنی سیستم ایمنی در حالت فعالتر از معمول است، که میتواند زمینهساز تشدید بیماریهای خودایمنی باشد.
در مطالعه دیگری از UK Biobank که بیش از ۴۰۰ هزار نفر شرکتکننده داشتند، مشخص شد که مصرف گوشت (بهخصوص گوشت فرآوریشده) با افزایش سطح CRP و تعداد گلبولهای سفید (یکی دیگر از نشانگرهای التهاب) همراه است. PubMed
اگرچه بخش زیادی از این افزایش التهاب ممکن است به چاقی یا افزایش توده چربی بدن (آدپوزیته) مرتبط باشد، اما حتی پس از تصحیح برای شاخص توده بدن (BMI) ارتباط معنیداری باقی میماند. PubMed
ترکیبات زیستفعال آسیبزا
علاوهبر چربی و پروتئین، گوشت قرمز حاوی ترکیباتی است که میتوانند به التهاب و پاسخهای ایمنی نابهجا کمک کنند. یکی از این ترکیبات Neu5Gc است — یک نوع قند خاص که در گوشت حیوانی وجود دارد، اما در انسان بهطور طبیعی تولید نمیشود. پژوهشگران دریافتهاند که وقتی باکتریهای روده با Neu5Gc تعامل دارند، ممکن است پاسخ ایمنی را بهعنوان یک عامل خارجی تحریک کنند که منجر به التهاب مزمن میشود. National Institutes of Health (NIH)
این یک مکانیسم نظری جالب است که نشان میدهد چگونه مصرف گوشت ممکن است به مرور زمان به فعال شدن سیستم ایمنی و واکنشهای التهابی منجر شود.
تأثیر بر بیماری خودایمنی مشخص
مطالعات بالینی خاصی هم به نقش گوشت در بیماریهای خودایمنی پرداختهاند. برای مثال، در زنان مبتلا به آرتریت روماتوئید (RA)، یک مطالعه بررسی پاسخ التهابی پس از مصرف یک وعده غذایی با گوشت قرمز نشان داد که سطح اینترلوکین-۶ (IL-6)، یکی از سیتوکینهای التهابی، پس از مصرف این غذا افزایش مییابد. PubMed این نشان میدهد که مصرف گوشت میتواند پاسخ التهابی در افراد با سیستم ایمنی حساس را تحریک کند.
همچنین در زمینه دیابت نوع ۱ یا LADA (یک فرم خودایمنی از دیابت)، تحقیقی نشان داده است که مصرف گوشت فرآوریشده قرمز با ریسک بیشتر این بیماری در بین افرادی با ژنوتیپ مستعد مرتبط است. SpringerLink این نتیجه اهمیت ترکیب بین ژنتیک و رژیم غذایی را در بیماریهای خودایمنی برجسته میکند.
علاوه بر این، در مطالعهای که روی جمعیت دانمارکی با بیماری التهابی مزمن (شامل روماتیسم، مولتیپل اسکلروزیس، بیماری التهابی روده و …) انجام شد، هدف آن بود که تأثیر مصرف گوشت قرمز و فرآوریشده بر ریسک شروع این بیماریها ارزیابی شود. این نشاندهندهی اهمیت مصرف گوشت به عنوان یک عامل سبک زندگی در بروز بیماریهای خودایمنی مزمن است. PubMed
تأثیر بر میکروبیوم روده
یکی دیگر از مسیرهای بسیار مهم، تأثیر مصرف گوشت بر میکروبیوم روده است. مطالعهای جدید که در مدل حیوانی انجام شده است، نشان داده که رژیمهای غنی از گوشت قرمز باعث تغییر در ترکیب باکتریهای روده میشوند (کاهش گونههای محافظ مانند Akkermansia و Faecalibacterium و افزایش گونههای التهابی) و این تغییرات با افزایش تولید سیتوکینهای التهابی و نفوذ سلولهای ایمنی به مخاط روده همراه است. newsroom.wiley.com
چنین اختلالاتی در میکروبیوم میتواند سد روده را ضعیف کند و التهاب سیستمیک را تشدید نماید، که در بیماریهای خودایمنی یک عامل مهم محسوب میشود.
مضرات مصرف محصولات حیوانی در بیماریهای خودایمنی
با توجه به آنچه گفته شد، مصرف گوشت حیوانی چندین خطر بالقوه در زمینه بیماریهای خودایمنی ایجاد میکند:
- افزایش التهاب مزمن
همانطور که بیان شد، گوشت با شاخصهایی مثل CRP و IL-6 مرتبط است. التهاب مزمن میتواند عملکرد سیستم ایمنی را مختل کرده و باعث تشدید یا شعلهور شدن بیماریهای خودایمنی شود. - ترکیبات زیستفعال آسیبزا
ترکیباتی مانند Neu5Gc میتوانند به واکنش ایمنی منجر شده و باعث تولید آنتیبادی یا پاسخ التهابی شوند؛ این امر ممکن است خطر ابتلا به بیماریهای التهابی یا خودایمنی را افزایش دهد. National Institutes of Health (NIH) - تغییر منفی در میکروبیوم روده
مصرف گوشت میتواند تعادل باکتریهای روده را به شکلی تغییر دهد که گونههای مفید کمتر و گونههای التهابی بیشتر شوند. این تغییرات خطر لیکیگات (افزایش نفوذپذیری روده) و پاسخ ایمنی بیش از حد را افزایش میدهد. newsroom.wiley.com - ترکیب با عوامل ژنتیکی
در افرادی که زمینه ژنتیکی برای بیماریهای خودایمنی دارند، ترکیب مصرف گوشت فرآوریشده ممکن است ریسک ابتلا را افزایش دهد (مثل مطالعه دیابت نوع ۱ / LADA) SpringerLink. - عوارض عمومی سلامت
علاوه بر خودایمنی، مصرف گوشت قرمز و فرآوریشده با دیگر بیماریهای مزمن مانند بیماری قلبی، دیابت نوع دوم و بیماری کبد چرب مرتبط است. برای مثال، وقتی با باکتریهای روده گوارش میشود، ترکیباتی مثل TMAO تولید میشوند که میتوانند التهاب و لخته شدن خون را تحریک کنند. sarpoosh
همچنین مصرف گوشت قرمز به پیشرفت بیماری کلیوی در برخی افراد هم مرتبط شده است. هوشمند نیوز | SHMI News Agency
مزایای مصرف منابع جایگزین گیاهی در بیماریهای خودایمنی
اثرات ضدالتهابی
رژیمهای گیاهی و بر پایه گیاهان (plant-based) بهطور قابل توجهی التهاب را کاهش میدهند. سازمانهایی مثل American College of Lifestyle Medicine تأکید میکنند که مطالعات متعددی نشان دادهاند رژیم گیاهی (مثل گیاهخواری کامل، رژیم وگن، یا رژیم ضدالتهاب) میتواند در بهبود وضعیت بیماریهای خودایمنی موثر باشد. American College of Lifestyle Medicine
به عنوان نمونه، در برخی بیماران آرتریت روماتوئید، رژیم وگن یا گیاهی بدون گلوتن باعث کاهش سطح CRP، کاهش درد مفاصل، کاهش سفتی صبحگاهی و بهبود کلی وضعیت بیمار شده است. American College of Lifestyle Medicine
بهبود سلامت روده و میکروبیوم
گیاهان غنی از فیبر (حبوبات، غلات کامل، سبزیجات، میوهها) محیط مناسبی برای رشد باکتریهای مفید روده فراهم میکنند. این باکتریها به تولید متابولیتهای ضدالتهابی مثل اسیدهای چرب زنجیره کوتاه (مثل بوتیرات) کمک میکنند که سد مخاطی روده را تقویت میکنند و پاسخ ایمنی را تعدیل مینمایند. این امر بسیار مهم در بیماریهای خودایمنی است چون کاهش نفوذپذیری روده و کاهش التهاب محیطی میتواند از تشدید بیماری جلوگیری نماید.
کاهش عوامل ژنتیکی و محیطی مضر
با جایگزینی گوشت حیوانی با پروتئین گیاهی (مانند نخود، لوبیا، عدس، سویا، توفو)، میتوان ترکیب رژیم غذایی را به نفع متابولیتهای سالمتر تغییر داد و ریسک التهاب و پاسخ غیرطبیعی سیستم ایمنی را کاهش داد. علاوه بر این، حذف یا کاهش مصرف گوشت فرآوریشده، ترکیبات پرخطر مانند نیتریتها و ترکیبات سمی حاصل از فرآوری را کاهش میدهد.
پشتیبانی از کاهش وزن و چربی بدن
رژیمهای گیاهی معمولاً کالری پایینتر، شاخص سیری بالاتر و فیبر بیشتر دارند که به کنترل وزن کمک میکند. همانطور که در مطالعات ذکر شده مصرف گوشت با التهاب مرتبط است، چاقی و چربی بدن نیز این التهاب را تشدید میکند. با کاهش وزن از طریق رژیم گیاهی، میتوان بخش زیادی از عامل التهابی را کم کرد. این موضوع در مطالعاتی مانند UK Biobank دیده شده است که بخشی از ارتباط بین گوشت و CRP به چاقی نسبت داده میشود. PubMed
شواهد در بیماریهای خاص خودایمنی
مطالعهای در زنان مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس (MS) نشان داد که پیروی از رژیم مدیترانهای (که بخش زیادی از آن گیاهی است) با فاصله طولانیتری بین عودها همراه بوده است. arXiv
این نشان میدهد که یک الگوی تغذیه سالم، گیاهی-محور میتواند بر فعالیت بیماری خودایمنی تأثیر مثبت داشته باشد.
توصیهها و راهبردهای عملی
با توجه به شواهد بالا، در اینجا چند پیشنهاد عملی برای کسانی که به بیماری خودایمنی دچارند یا میخواهند از آن پیشگیری کنند، ارائه میدهم:
- کاهش تدریجی گوشت قرمز و فرآوریشده
- به جای حذف ناگهانی، میتوانید مصرف گوشت را به تدریج کم کنید. مثلاً یکی از وعدههای گوشتی در هفته را با پروتئین گیاهی جایگزین نمایید.
- اگر گوشت مصرف میکنید، انتخابهای سالمتر مانند گوشت بدون چربی، گوشت مرغ یا ماهی (در صورت عدم منع) به جای گوشت فراوریشده کمککننده است.
- افزایش مصرف گیاهان غنی از فیبر
- حبوبات (نخود، لوبیا، عدس) را در وعدههای اصلی بگنجانید.
- سبزیجات رنگارنگ، سبزیجات برگدار، غلات کامل مثل برنج قهوهای، جو دوسر، گندم کامل را بیشتر مصرف کنید.
- میوهها را به عنوان میانوعده انتخاب کنید.
- رژیم گیاهی یا گیاهمحور را امتحان کنید
- اگر امکان دارد، حداقل برای دورهای (مثلاً ۸–۱۲ هفته) یک رژیم گیاهی یا وگن را زیر نظر متخصص تغذیه امتحان کنید و تغییرات وضعیت بیماری (علامتها، آزمایشهای التهابی) را ارزیابی کنید.
- در صورت نیاز به مکمل، مانند ویتامین B12 (در رژیم وگن) یا امگا-۳، با متخصص مشورت نمایید.
- فعالیت بدنی و سبک زندگی
- ورزش منظم (پیادهروی، یوگا، تمرین مقاومتی) به کاهش التهاب کمک میکند.
- مدیریت استرس (مدیتیشن، تنفس عمیق) و خواب کافی نیز در کنترل فعالیت سیستم ایمنی نقش اساسی دارند.
- پیگیری پزشکی و تغذیهای
- حتماً قبل از تغییرات اساسی در رژیم غذایی با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید، بهویژه اگر دارو مصرف میکنید یا بیماری مزمن دارید.
- پیگیری منظم شاخصهای التهابی مثل CRP، IL-6 یا دیگر نشانگرها (بسته به توصیه پزشک) میتواند نشان دهد که آیا تغییرات رژیمی تأثیر دارد یا خیر.
جمعبندی
گوشت میتواند از طریق چندین مکانیسم ( افزایش التهاب، ترکیبات زیستفعال، تغییر میکروبیوم ) نقش مهمی در تشدید یا پشتیبانی از بیماریهای خودایمنی ایفا کند. شواهد علمی متعدد این ارتباط را تأیید میکنند. از سوی دیگر، رژیمهای گیاهی یا گیاهمحور ، با کاهش التهاب، بهبود وضعیت میکروبیوم روده، و کاهش چربی بدن، میتوانند یک راهکار مهم در مدیریت و پیشگیری بیماریهای خودایمنی باشند.
اگر فردی با بیماری خودایمنی هستید یا نگران بروز چنین بیماریهایی هستید، تفکر در مورد کاهش مصرف گوشت و جایگزینی آن با پروتئین گیاهی میتواند یک گزینه هوشمندانه و علمی باشد. تغییرات کوچک ولی پایدار در رژیم غذایی اغلب میتواند تأثیرات بزرگتری از حد انتظار داشته باشد.
منابع
- Red meat intake and its influences on inflammation and immune function biomarkers … – PubMed PubMed
- The Effects of Red Meat Intake on Inflammation Biomarkers in Humans: A Systematic Review and Meta-Analysis … ScienceDirect
- Higher Meat Intake Is Associated with Higher Inflammatory Markers, Mostly Due to Adiposity: Results from UK Biobank PubMed
- Consumption of red meat, genetic susceptibility, and risk of LADA and type 2 diabetes SpringerLink
- Inflammatory and lipemic response to red meat intake in women with and without Rheumatoid Arthritis … PubMed
- Does red meat alter gut bacteria to aggravate inflammatory bowel disease? (on mice) newsroom.wiley.com
- Gut microbes affect harmful compound in red meat (Neu5Gc) – NIH research National Institutes of Health (NIH)
- The benefits of plant-based nutrition: Treatment and prevention of autoimmune disease – American College of Lifestyle Medicine American College of Lifestyle Medicine
- Impact of red meat, processed meat and fibre intake on risk of late-onset chronic inflammatory diseases … (Danish cohort) PubMed
- Higher Mediterranean diet score is associated with longer time between relapses in Australian females with multiple sclerosis arXiv
برای مطالعه بیشتر
https://www.linkedin.com/company/Vegland/
https://virgool.io/VegLand
همه چیز درباره گیاهخواری: برای کسانی که به زمین، حیوانات، تندرستی و انسانیت اهمیت می دهند.
https://www.instagram.com/mehravamag/
