آیا وگان شدن طول عمر را افزایش میدهد؟
بحث درباره اینکه آیا وگان شدن واقعاً میتواند طول عمر انسان را افزایش دهد، سالهاست که میان پژوهشگران، متخصصان تغذیه و حتی مردم عادی جریان دارد. طرفداران تغذیه گیاهمحور معتقدند که دوری از گوشت و محصولات حیوانی میتواند احتمال بیماریهای قلبی، دیابت نوع دو، انواع سرطانها و بیماریهای التهابی را کاهش دهد، در حالی که مخالفان اغلب نگران کمبودهای تغذیهای و پیامدهای احتمالی مصرف نکردن پروتئین حیوانی هستند.
وگان شدن دقیقاً یعنی چه؟
وگان بودن فقط یک “رژیم غذایی” نیست، بلکه سبک زندگیای است که تلاش میکند استفاده از هر نوع محصول حیوانی—اعم از خوراکی، پوشاک، لوازم آرایشی و محصولات مورد آزمایش روی حیوانات—را کنار بگذارد.
اما در این مقاله تمرکز ما روی جنبه غذایی آن است:
- عدم مصرف گوشت قرمز، مرغ و ماهی
- عدم مصرف لبنیات و تخممرغ
- عدم استفاده از عسل
- تکیه بر غلات کامل، حبوبات، آجیل، سبزیجات و میوهها
به همین دلیل، پژوهشها درباره وگانها معمولاً روی اثرات همین رژیم غذایی تمرکز دارند.
چرا پژوهشگران فکر میکنند گیاهخواری میتواند طول عمر را افزایش دهد؟
همه چیز از اثر تغذیه بر بیماریهای مزمن شروع میشود.
طبق دادههای مراکز معتبر سلامت جهانی، مثل سازمان جهانی بهداشت (WHO)، چهار عامل اصلی مرگومیر در جهان اینها هستند:
- بیماریهای قلبی
- سکته
- دیابت
- سرطانها
بیشتر این بیماریها ارتباط مستقیم با تغذیه دارند. به همین دلیل است که پژوهشگران رژیمهای غذایی مختلف را بررسی میکنند تا ببینند کدام یک میتواند این خطرات را کاهش دهد.
بخشی از پژوهشها نشان دادهاند که رژیمهای گیاهمحور دارای نتایج مثبت قابل توجهی در کاهش ریسک این بیماریها هستند.
شواهد علمی افزایش طول عمر در وگانها
۱. مطالعات عظیم جمعیتی (Cohort Studies)
یکی از مشهورترین پژوهشها، مطالعه Adventist Health Study است که روی بیش از ۹۰ هزار نفر انجام شد. نتایج این مطالعه نشان داد:
- وگانها ۱۵٪ خطر مرگومیر کمتری نسبت به همهچیزخواران داشتند.
- میزان بروز فشارخون بالا، چاقی و دیابت در میان وگانها به شکل قابل توجهی کمتر بود.
۲. تأثیر رژیم گیاهمحور بر قلب
بیماریهای قلبی همچنان بزرگترین عامل مرگومیر در جهان هستند. پژوهشهای متعددی نشان دادهاند که رژیم وگان میتواند:
- کلسترول LDL (بد) را کاهش دهد
- التهاب را در بدن کم کند
- فشارخون را کاهش دهد
- عملکرد عروق را بهبود دهد
مطالعه معروف دکتر اورنیش (Dean Ornish) نشان داد که یک رژیم کاملاً گیاهمحور میتواند حتی بخشی از آسیب عروق قلبی را معکوس کند؛ چیزی که پیشتر تصور میشد غیرممکن است.
۳. کاهش خطر سرطان
آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) وابسته به WHO در سال ۲۰۱۵ اعلام کرد که:
- گوشت فرآوریشده (مثل سوسیس و کالباس) قطعاً سرطانزا است.
- گوشت قرمز احتمالاً سرطانزا است.
در مقابل، رژیمهای غنی از سبزیجات، آنتیاکسیدانها، فیبر و فیتوکمیکالها با کاهش خطر سرطانهای روده بزرگ، معده، سینه و پروستات ارتباط داشتهاند.
۴. کنترل وزن و مبارزه با چاقی
چاقی یکی از قویترین عوامل کاهشدهنده طول عمر است.
چندین متاآنالیز نشان دادهاند:
- وگانها به طور متوسط ۳ تا ۵ کیلوگرم وزن کمتری از افراد غیرگیاهخوار دارند.
- رژیم گیاهی شاخص توده بدنی (BMI) را طبیعیتر نگه میدارد.
- کاهش التهاب ناشی از چربی احشایی در وگانها بسیار چشمگیر است.
مضرات مصرف محصولات حیوانی (بر اساس شواهد علمی)
این بخش به معنی «بد بودن کامل محصولات حیوانی» نیست؛ بلکه مجموعهای از یافتههای پژوهشی درباره خطرات مصرف این محصولات است.
۱. گوشت قرمز و سرطان
مطالعات متعدد نشان دادهاند:
- مصرف منظم گوشت قرمز خطر سرطان روده بزرگ را افزایش میدهد.
- گوشتهای فرآوریشده شامل مواد نیتریت و نیتروزآمین هستند که سرطانزااند.
۲. چربیهای اشباع و بیماری قلبی
محصولات حیوانی—بهویژه گوشت قرمز و لبنیات —حاوی مقادیر بالایی چربی اشباع هستند. مصرف چربی اشباع:
- کلسترول خون را افزایش میدهد
- خطر بیماری قلبی را بالا میبرد
- موجب التهاب عروقی میشود
۳. مقاومت به انسولین و دیابت
مطالعات نشان دادهاند که رژیمهای سرشار از گوشت قرمز و فرآوریشده با خطر بالاتر دیابت نوع دو مرتبطاند.
علت این موضوع معمولاً به ترکیبی از آهن هم (heme iron)، اسیدهای چرب اشباع و ترکیبات التهابزا نسبت داده میشود.
۴. افزایش التهاب عمومی بدن
گوشتهای فرآوریشده و لبنیات در برخی افراد موجب افزایش نشانگرهای التهابی مثل CRP میشوند. التهاب نقش مهمی در پیری زودرس، بیماری قلبی و بسیاری از بیماریهای مزمن دارد.
مزایای جایگزینهای گیاهی
۱. پروتئین گیاهی
منابعی مانند عدس، نخود، لوبیا، سویا، آجیل و غلات کامل به راحتی میتوانند نیاز پروتئین روزانه را برطرف کنند.
مطالعات نشان دادهاند پروتئین گیاهی:
- التهاب کمتری ایجاد میکند
- به کاهش وزن و بهبود سلامت قلب کمک میکند
- اثرات محافظتی در برابر سرطان دارد
۲. فیبر بالا
مواد گیاهی سرشار از فیبر هستند. فیبر:
- سلامت روده را بهبود میدهد
- کلسترول را کاهش میدهد
- قند خون را کنترل میکند
- احساس سیری طولانیتری ایجاد میکند
چیزی که عملاً در محصولات حیوانی وجود ندارد.
۳. آنتیاکسیدانها
میوهها و سبزیجات غنی از آنتیاکسیدانهایی مانند ویتامین C، ویتامین E، پلیفنولها و کاروتنوئیدها هستند.
این ترکیبات:
- از آسیب DNA جلوگیری میکنند
- روند پیری را کندتر میکنند
- سیستم ایمنی را تقویت میکنند
۴. چربیهای سالم
چربیهای موجود در آووکادو، مغزها، دانهها و روغن زیتون شامل مقادیر بالای چربیهای غیراشباع و امگا ۳ گیاهیاند، که:
- خطر بیماری قلبی را کاهش میدهند
- التهاب را کم میکنند
- سلامت مغز را بهبود میبخشند
آیا رژیم وگان میتواند معایبی هم داشته باشد؟
بله. رژیم وگان اگر بدون برنامهریزی باشد میتواند منجر به کمبود برخی مواد مغذی شود:
کمبودهای احتمالی:
- ویتامین B12
- آهن
- کلسیم
- امگا ۳ (EPA و DHA)
- روی
با این حال، با استفاده از منابع جایگزین و مکملها، میتوان همه این کمبودها را بهطور کامل جبران کرد.
پس آیا وگان شدن طول عمر را افزایش میدهد؟ جمعبندی نهایی
بر اساس شواهد علمی گسترده، میتوان گفت:
- رژیم وگان به شکل قابل توجهی با کاهش خطر بیماریهای قلبی، دیابت، چاقی و برخی سرطانها مرتبط است.
- این عوامل به طور مستقیم بر افزایش طول عمر اثر میگذارند.
- اثربخشی رژیم وگان به کیفیت آن بستگی دارد؛ یعنی اگر بر پایه غذاهای کامل (Whole Foods) باشد، بسیار مفید است، اما اگر به غذاهای فرآوریشده وگان تکیه کند، ممکن است اثر معکوس داشته باشد.
بنابراین، پاسخ نهایی این است:
بله، با احتمال زیاد و بر اساس شواهد علمی معتبر، رژیم وگان سالم میتواند به افزایش طول عمر کمک کند—به شرط آنکه اصولی، متعادل و غنی از مواد مغذی باشد.
منابع
- World Health Organization (WHO). Diet, Nutrition and the Prevention of Chronic Diseases.
- International Agency for Research on Cancer (IARC). Red and Processed Meat Evaluation Report.
- Ornish, D. et al. “Intensive Lifestyle Changes and Reversal of Coronary Heart Disease.” The Lancet.
- Adventist Health Study 1 & 2. Loma Linda University Health Reports.
- Harvard T.H. Chan School of Public Health. “Plant-Based Diets and Chronic Disease Risk.”
- Satija, A. et al. “Healthful and Unhealthful Plant-Based Diets and the Risk of Coronary Heart Disease.” Journal of the American College of Cardiology.
- American Heart Association. Dietary Guidelines and Saturated Fat Reports.
- National Institutes of Health (NIH). “Vegetarian and Vegan Diets: Nutrient Considerations.”
- meta-analysis by Dinu M. et al. “Vegetarian, Vegan Diets and Mortality.” Critical Reviews in Food Science and Nutrition.
برای مطالعه بیشتر
https://www.linkedin.com/company/Vegland/
https://virgool.io/VegLand
همه چیز درباره گیاهخواری: برای کسانی که به زمین، حیوانات، تندرستی و انسانیت اهمیت می دهند.
https://www.instagram.com/mehravamag/ر
