بازار موبایل ایران در سال‌های اخیر یکی از متأثرترین بازارهای کالایی از متغیرهای کلان اقتصادی بوده است. وابستگی مستقیم قیمت گوشی‌های هوشمند به نرخ ارز، نوسانات شدید دلار، تغییر سیاست‌های وارداتی و کاهش قدرت خرید خانوار، باعث شده رفتار مصرف‌کنندگان به‌صورت محسوس تغییر کند. در این میان، گوشی‌های پرچمدار اپل به دلیل قیمت بالاتر و جایگاه برند، بیشترین تأثیر را از این تحولات پذیرفته‌اند.

اگر تا چند سال پیش خرید آیفون عمدتاً به‌صورت نقدی انجام می‌شد، امروز مدل اقساطی نه‌تنها به گزینه‌ای رایج تبدیل شده، بلکه در برخی بازه‌ها سهم غالب فروش را به خود اختصاص داده است.

شکاف قیمت و درآمد؛ نقطه آغاز تغییر رفتار بازار

بررسی داده‌های بازار نشان می‌دهد طی سه سال گذشته، میانگین قیمت آیفون‌های پرچمدار بیش از ۲ تا ۳ برابر افزایش یافته است. در مقابل، رشد درآمد خانوار با چنین شیبی همراه نبوده است. همین شکاف باعث شده مدل تأمین مالی خرید تغییر کند.

در گزارشی که پیش‌تر در خبرگزاری مهر منتشر شده، به راهنمای انتخاب گوشی‌های پرچمدار در شرایط فعلی بازار پرداخته شده است:
https://www.mehrnews.com/news/6695681/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%DA%86%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86

همچنین گزارش دیگری در فارس نیوز به رشد فروش اقساطی گوشی‌های اپل اشاره کرده است:
https://farsnews.ir/FarsNews/1658818843000801918/%D8%A2%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%82%D8%B3%D8%B7%DB%8C-%DA%AF%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%BE%D9%84

روند سه‌ساله سهم فروش اقساطی آیفون

بر اساس برآوردهای فعالان بازار آنلاین:

• سال ۱۴۰۱: سهم فروش اقساطی آیفون حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد

• سال ۱۴۰۲: افزایش به محدوده ۲۵ درصد

• سال ۱۴۰۳: عبور از ۳۵ درصد

• نیمه نخست ۱۴۰۵: نزدیک شدن به ۴۵ تا ۵۰ درصد

این ارقام نشان می‌دهد بازار در حال گذار از «پرداخت نقدی محور» به «اعتباری محور» است. در واقع، خرید اقساطی دیگر یک ابزار تبلیغاتی نیست؛ بلکه به سازوکار اصلی فروش تبدیل شده است.

گزارشی در روزنامه شرق نیز به افزایش تقاضا برای خرید اقساطی گوشی در ایران پرداخته است:
https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-287/1072755-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B6%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%A7%D8%B7%DB%8C-%DA%AF%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DA%A9%D9%84-%D8%AF%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81

تحلیل اقتصادی: مقایسه خرید نقدی و اقساطی

اگر قیمت یک آیفون پرچمدار را به‌طور میانگین ۸۰ میلیون تومان در نظر بگیریم، پرداخت نقدی چنین رقمی برای بسیاری از خانوارها به معنای تخلیه بخش بزرگی از پس‌انداز است. در مقابل، مدل اقساطی با پیش‌پرداخت ۳۰ تا ۴۰ درصد و بازپرداخت ۶ تا ۱۲ ماهه، فشار مالی را توزیع می‌کند.

از منظر اقتصاد رفتاری، مصرف‌کننده ترجیح می‌دهد هزینه را در زمان پخش کند، حتی اگر مجموع پرداخت نهایی کمی بیشتر باشد. این همان الگویی است که در بازار خودرو و لوازم خانگی نیز مشاهده شده است.

نقش پلتفرم‌های مقایسه‌ای در شفاف‌سازی بازار

با رشد تقاضا، برخی وب‌سایت‌های تخصصی اقدام به انتشار لیست‌های مقایسه‌ای کرده‌اند تا کاربران بتوانند شرایط فروشگاه‌ها را بررسی کنند.

از جمله این گزارش‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

https://top13.ir/top-installment-iphone-store/

https://ghestiphone.ir/best-iphone-installment-stores-iran/

این نوع محتواها با مقایسه شرایط اقساط، میزان پیش‌پرداخت و مدت بازپرداخت، به تصمیم‌گیری کاربران کمک می‌کنند.

تأثیر نرخ ارز بر قیمت نهایی گوشی

تحلیل منتشرشده در techno-sho نشان می‌دهد هر ۱۰ درصد افزایش نرخ دلار می‌تواند بین ۸ تا ۱۲ درصد بر قیمت گوشی‌های وارداتی اثر بگذارد:
https://techno-sho.ir/others/%d8%aa%d8%a3%d8%ab%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d9%88%d8%b1%d9%85-%d9%88-%d9%86%d9%88%d8%b3%d8%a7%d9%86%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d9%84%d8%a7%d8%b1-%d8%a8%d8%b1-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d8%a7%d8%b1-%da%af%d9%88%d8%b4%db%8c/

همچنین گزارش‌هایی درباره تجربه خرید اقساطی در وب‌سایت‌های مختلف منتشر شده است:

https://itnow.ir/%d8%ae%d8%b1%db%8c%d8%af-%d8%a2%db%8c%d9%81%d9%88%d9%86-%d8%a7%d9%82%d8%b3%d8%a7%d8%b7%db%8c-%d8%a8%d8%af%d9%88%d9%86-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%b1%d8%b3%d8%9b-%da%86%d8%b1%d8%a7-%d8%a2%d9%88%d8%a7%d9%81/

https://roknonline.com/%d8%a2%d9%88%d8%a7%d9%81%d9%88%d9%86%d8%9b-%d8%aa%d8%ac%d8%b1%d8%a8%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%aa%d9%81%d8%a7%d9%88%d8%aa-%d8%a7%d8%b2-%d8%ae%d8%b1%db%8c%d8%af-%d8%a2%db%8c%d9%81%d9%88%d9%86/

https://saednews.com/cn/10205/497235

و خبر مرتبط در باشگاه خبرنگاران جوان
https://www.yjc.ir/fa/news/9054201/%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%DB%8C%D9%81%D9%88%D9%86-%D9%82%D8%B3%D8%B7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%A2%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86

تحلیل ریسک اعتباری فروشگاه‌ها

گسترش فروش اقساطی بدون مدیریت ریسک ممکن نیست. فروشگاه‌هایی که اعتبارسنجی دقیق‌تری انجام می‌دهند، توانسته‌اند نرخ نکول را کنترل کنند. در مقابل، مدل‌های بدون اعتبارسنجی می‌توانند فشار مالی مضاعفی بر فروشنده ایجاد کنند.

پیش‌بینی ۱۲ ماه آینده بازار

با توجه به روند تورم، نوسانات ارزی و تثبیت الگوی خرید اعتباری، پیش‌بینی می‌شود سهم فروش اقساطی آیفون تا پایان سال آینده به بیش از ۵۵ درصد برسد. همچنین رقابت میان فروشگاه‌های آنلاین احتمالاً به کاهش پیش‌پرداخت و افزایش دوره بازپرداخت منجر خواهد شد.

جمع‌بندی نهایی

بازار موبایل ایران در حال تجربه یک تغییر ساختاری است. خرید اقساطی آیفون دیگر یک گزینه فرعی نیست؛ بلکه به بخش مهمی از مدل اقتصادی بازار تبدیل شده است. اگر شرایط کلان اقتصادی تغییر محسوسی نداشته باشد، این روند در سال‌های آینده نیز ادامه خواهد یافت.